AI literacy klinkt als een cursusonderwerp voor later. Het is sinds 2 februari 2025 een verplichting die al voor je geldt, ook als je nog geen AI-project hebt lopen. Artikel 4 van de AI Act vraagt van elke organisatie die AI-systemen gebruikt dat zij maatregelen neemt om haar mensen voldoende AI-geletterd te maken. Er hangt geen hoog boetebedrag aan, en juist daarom wordt het uitgesteld. Ondertussen gebruiken je medewerkers al AI, met of zonder afspraken.
Dit artikel laat zien wat artikel 4 precies vraagt, waarom uitstel je duur komt te staan en hoe je een training opzet die in halve dagen past.
#Wat AI literacy volgens artikel 4 van de AI Act vraagt
De verordening gebruikt de term AI-geletterdheid en legt de plicht neer bij zowel de aanbieder als de gebruiksverantwoordelijke. Ben je een gewoon bedrijf dat AI-tools inzet, dan ben je gebruiksverantwoordelijke en gaat het om jou.
De verordening schrijft geen cursus voor, geen aantal uren en geen certificaat. Ze vraagt om een inspanning die past bij het risico en bij het niveau van je mensen. Dat betekent in de praktijk: je moet kunnen laten zien wat je hebt gedaan en waarom dat genoeg is.
#Waarom wachten je duur komt te staan
De verplichting is niet het belangrijkste argument. Het echte argument is dat het gebruik al plaatsvindt, zonder dat iemand heeft bepaald hoe.
Medewerkers zetten klantgegevens in een gratis chatbot om een mail sneller af te maken. Ze laten een contract samenvatten door een model waarvan niemand de voorwaarden heeft gelezen. Ze nemen een verkeerd getal over uit een antwoord dat met vertrouwen is opgeschreven. Geen van die dingen is kwaadwillend, en alle drie zijn ze te voorkomen met een half uur uitleg.
#AI literacy in de praktijk: vier niveaus
Niet iedereen hoeft hetzelfde te leren. Wie de verordening serieus neemt, verdeelt de training in vier groepen met een eigen doel.
| Niveau | Wie | Wat ze moeten kennen |
|---|---|---|
| Directie | Directeur en managementteam | Risico’s, aansprakelijkheid, wat je wel en niet toestaat |
| Proceseigenaren | Afdelingshoofden en planners | Waar AI het proces raakt, hoe je output controleert |
| Gebruikers | Iedereen die AI-tools gebruikt | Prompten, controleren, wanneer je stopt, wat je niet deelt |
| Specialisten | IT en de mensen die koppelingen bouwen | Inrichting, logging, toegang en beheer |
De grootste groep is niveau drie, en die heeft het minste nodig: een halve dag waarin mensen met hun eigen werk oefenen. De directie heeft het minst aantal uren nodig, maar de hoogste opbrengst, omdat daar de besluiten vallen over wat wel en niet mag.
#Zo train je in halve dagen, niet in weken
Een training werkt als mensen met hun eigen werk bezig zijn. Een algemene presentatie over AI-geletterdheid beklijft niet, en levert geen gedragsverandering op.
- Begin met de eigen werkdag. Laat iedereen drie taken meenemen die ze deze week uitvoeren. De training gaat over die taken.
- Leer de vier basisvaardigheden. Een vraag scherp stellen, output controleren, vertrouwelijke gegevens herkennen en weten wanneer je stopt en een mens vraagt.
- Werk met echte voorbeelden uit je eigen organisatie. Gebruik een offerte, een klacht, een projectverslag. Dat is overtuigender dan een voorbeeld uit een andere branche.
- Leg afspraken vast op één A4. Welke tools zijn toegestaan, welke data mogen erin, wie controleert, en waar meld je een probleem.
- Herhaal het kort. Een korte sessie per kwartaal werkt beter dan één uitgebreide training per jaar.
Beheer-inspanning: een half uur per kwartaal voor een korte herhaling en het bijwerken van het afsprakenblad.
#Conclusie
AI literacy is geen cursus die je een keer inkoopt. Het is de afspraak dat je mensen weten wat ze met AI wel en niet doen, en dat je dat kunt aantonen. De verplichting uit artikel 4 loopt sinds februari 2025 en de uitsteldiscussie raakt die niet. Begin met één dagdeel per afdeling, werk met het eigen werk en leg de afspraken op één A4 vast. Dat is genoeg om te beginnen, en het is meer dan de meeste van je concurrenten doen.
Wil je weten wat jouw team al kan en waar de gaten zitten? Plan een training-scan en we brengen het in kaart.